امروز: سه شنبه، 3 اردیبهشت 1398

دلفین ايراني

دلفین ايراني

دلفین پستاندار دریایی از رده آب‌بازان می‌باشد. خانواده دلفین با ۱۷ جنس و ۳۵ گونه بزرگ‌ترین خانواده زیر راسته نهنگهای دندان دار محسوب می‌شود.اعضای این خانواده در تمام آبهای آزاد جهان و همچنین بعضی رودخانه‌های در امتداد آب شیرین انتشار دارند.این خانواده از دوره ائوسن ظاهر شده‌اند. پوست بدن دلفینها معمولاً صاف و برهنه‌است. ممکن است در سر و تنه تعدادی از آنها مو وجود داشته باشد. از گوش‌های خارجی فقط سوراخ کوچکی نمایان است و سوراخ بینی که یک یا دو عدد می‌باشند در بالا و عقب سر قرار گرفته‌اند تا عمل تنفس در سطح آب را سهولت بخشند این سوراخ‌ها به‌وسیله پرده‌ای خود به خود بسته می‌شوند. تعداد دندانها زیاد و در بعضی گونه‌ها به ۲۶۰ عدد می‌رسد و عمدتاً از ماهیها و سرپایان و حتی دلفین‌های کوچک‌تر تغذیه می‌کنند. طول آنها از ۲/۱ الی ۹/۳ متر و وزنشان از ۲۳ تا ۱۳۶ کیلوگرم متفاوت گزارش شده‌است.

دلفین در فرهنگ ایرانی

در فرهنگ ایرانیان دلفین بستگی نزدیکی با آیین مهر دارد چنانکه در بسیاری از آثار برجا مانده از این آیین ، مهر در دوران کودکی و در کنار مادرش ناهید یا به تنهایی سوار بر دلفین دیده می‌شود. در نقش نوعی از فرش های زیبای ایرانی با نام « ماهی در هم » یا « هراتی » نیز می‌توان ردی از دلفین و پیوند آن با دیگر نمادهای آیین مهر همچون گل نیلوفر را یافت.

دلفین پوزه‌بطری

دلفین پوزه‌بطری از گونه دلفین‌هایی است که به وفور در آکواریوم‌های دنیا جهت عملیات نمایشی به کار گرفته می‌شود. از نقطه نظر پراکندگی در اکثر اقیانوس‌های جهان از جمله خلیج فارس وجود دارد با وزنی در حدود ۲۵۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم طولی معادل ۲تا۴ متر و ردیف دندان‎هایی که در هر ارواره از ۲۲تا۲۶ دندان تشکیل شده تقزیبا هر ۲ سال یک بار بچه‎دار می‎شود و دلفینی به طول ۱متر و وزنی معادل ۳۷ کیلوگرم را به مدت ۱سال با شیر مادر تغذیه می‌کند و طول عمری معادل ۲۶ تا۳۰ سال دارد.

دلفین سیاه

دلفین سیاه گونه‌ای از خانواده نهنگ‌های خلیج فارس می‌باشد که رنگ تیره بدن وی را از سایر گونه‌های این خلیج جدا میسازد رنگی بین خاکستری تیره مایل به سیاه البته بسیاری از دلفین‌ها پس از مرگ رنگ پوست را با این رنگ تعویض می‌کنند که شاید موجبات اشتباه را هم فراهم کند. دلفین سیاه به دندان‎هایی با قطر بیش از ۲۵ میلیمتر مجهرند که به نوعی در برخی موارد حمله این‎گونه به دیگر دلفین‎ها را فراهم می‎آورد اما عمدتاً به علت سرعت کمتر در قیاس با سایر هم گونه‌ها ناکام می‌ماند. از نقطه نظر پراکندگی در اکثر دریاهای گرم و معتدل جهان از جمله خلیج فارس یافت می‌شود. همچنین وزنی معادل ۲تن و طولی بین ۴ تا ۶متر و زمان باروری ۱۵ ماه و زادآوری بچه دلفینی معادل ۲ متر از دیگر ویژگی‎های این گونه محسوب می‌شود.

دلفین یونس

دلفین یونس (نهنگ یونس) نوعا گونه منزوی شناخته می‌شود ؛ نهنگ یونس دارای طولی معادل ۳تا ۴ متر می‌باشدو وزنی حدود۴۰۰ تا ۴۳۰ کیلوگرم دارد.این دلفین دارای مجموعا ۹ دندان با رنگی خاکستری تیره که به مرور و در اثر افزایش سن روشن تر می‌گردد، به همراه خطوطی نامنظم بر روی پوست است. روایت می‌کنند که یونس پیامبر آن هنگام که امر خدا را ترک کرد، در سفری دریایی کشتی او در میان طوفان گرفتار شد و یونس پیامبر توسط نهنگی بلعیده شد.



آشنایی با خانواده دلفین ها

آشنایی با خانواده دلفین ها

مطالب این مقاله مجموعه ای از اطلاعات در زمینه خانواده دلفین ها می باشد و در بر گیرنده کلیاتی پیرامون رده بندی ، فیزیولوژی ، بیولوژی ، رفتارهای آنها و معرفی بعضی گونه های این خانواده و بخصوص گونه هایی که در خلیج فارس یافت می شوند و افسانه ها و اسطوره های مربوط به دلفین ها ارائه گردیده است.


مقدمه:

در اولین نگاه یک دلفین بسیار شبیه یک ماهی می باشد. اما دلفین ها همانند ما پستاندار هستند، خونگرم (homoeothermic) بوده و به بچه های خود شیر می دهند.
فیلسوف بزرگ یونانی ارسطو ۲۴۰۰ سال قبل وال ها را جزء پستانداران معرف کرد، ارسطو حتی دریافته بود که وال ها به بچه های خود شیر می دهند و از هوا تنفس می کنند
اجداد دلفین ها و بطور کلی والها پستاندارانی شبیه کفتار بنام mesonychids(از دسته زوج ثمان) بودند، آنها مصب ها را تحت تسلط خود درآوردند.
شباهت زیادی بین جمجمه کشف شده از: Prosqualodon dovidi که ۲۵ میلیون سال پیش زندگی می کرده و با جمجمه یک دلفین امروزی وجود دارد. سوراخ بینی davidi در بالای سرشان می باشد وجود دندان (homodont) هستند.
Order: cetacea
Sub order: odontoceti
Family: delphinidae
مانند؛ نهنگ قاتل (orca)، نهنگ خلبان (pilet whale) و دلفین ها.

●Dolphins:

گروه معینی از cetaceas نام شان از لغت یونانی Ketos به معنی هیولاهای دریایی گرفته شده شامل دلفین ها و یورپویزها می باشند. خانواده دلفین ها با ۱۷ جنس و ۳۶ گونه بزرگترین خانواده وال ها بوده که در همه اقیانوس ها به جز آبهای سرد اقیانوس منجمد شمالی و جنوبی زندگی می کنند.
یک جفت اندام پیشین پارویی (Flipper) داشته اما فاقد اندام های عقبی اند. دلفین ها شناگران پر قدرتی هستند، بدن دوکی و دم لنگری قوی که با حرکات رو به بالا و پایین دم خود شنا می کنند.

این حرکات نیرویی را تولید کرده که به یک باره شتاب زیادی می یابند و سرعت آنها گاهی به km/h۴۰ می رسد در میان وال ها دلفین ها باله پشتی کاملاً مشخصی دارند و در این میان دلفین های رودخانه ای به جای باله پوششی کوژ دارند تفاوت جالب؛ شاید در فاصله دور دلفین ها و کوسه ها تقریباً مشابه هم باشند اما شکل دم دلفین ها و به طورکلی نهنگ ها مسطح بوده و حرکت دم رو به بالا و پایین است در حالی که دم کوسه ماهی ها عمودی و مانند سایر ماهی ها حرکت باله دمی آنها به صورت جانبی است.
در جمجمه دلفین ها منقار کاملاً مشخص می باشد و همه دلفین ها به استثنای Risso’s منقار دارند. استخوان بینی پیش فکی و فکی تا حدودی نامتقارن هستند و در هر فک تعداد زیادی دندان کوچک و نوک تیز وجود دارد که تعداد آنها در هر نیمه فک ۴۰ تا ۵۰ عدد می باشد و در فک بالا معمولاً تعداد دندان ها بیشتر است و در بعضی گونه ها تعداد دندان ها به ۲۶۰ عدد نیز می رسد. فاقد مینا است و به آنها جور دندان یا همودونت می گویند.
تعداد دندان ها و تیزی آنها دلفین ها را برای تغذیه از ماهی ها سازگار ساخته و دندان های دلفین ها برای جویدن طراحی نشده اند و آنها با ضربه زبان خود ماهی را درسته قورت می دهند.
دلفین ها گروهی زندگی می کنند و گله های بزرگی از آنها برای شکار ماهی دور از ساحل و گاهی در نزدیکی ساحل دیده می شود. مراسم شکارشان بسیار دیدنی است.
دلفین ها در مسیر امواج به دور گله های ساردین حلقه زده و یکی از آنها ماهی ها را به طرف بقیه می فرستند و سپس جای خود را با دیگری عوض می کند. ماهی ها به هوا پریده و درست به دهان دلفین ها می افتند مراسم شکار در پایان مد خاتمه می یابد. پوست دلفین ها صاف و برهنه است و البته شاید تعداد کمی مورد ناحیه اطراف دهان باشد غدد پوستی ندارند.
اپیدرمشان چند لایه بود و در زیر درم لایه هیپودرم قرار دارد که blubber یا لایه چربی در همین قسمت است ضخامت این لایه گاهی تا cm۵۰ هم می رسد این لایه به حفظ گرما و شناوری آنها کمک می کند.

سوراخ بینی (blow hole) دلفین ها و وال ها در بالای سرشان قرار گرفته که وال های دندان دار فقط یک سوراخ بینی دارند اما وال های فیلتر کننده دو سوراخ بینی دارند.
هوا از بینی وارده ریه های آنها می شود و قفسه سینه ارتجاعی آنها امکان تنفس های عمیق را می دهد.
سوراخ بینی دلفین ها به صورت هلالی بوده و تا زمانی که در حال نفس گیری است باز و زمانی که به داخل آب شیرجه می روند به وسیله نیروی ماهیچه ای بسته می شود در واقع نفس خود را حبس کرده و حدود ۲ ساعت نیز می توانند زیر آب بمانند و هنگامی که دوباره برای نفس گیری به سطح می آیند به علت برخورد هوای گرم درون شش ها و هوای سرد خارج فواره هایی ایجاد می شود که از فاصله دور نیز دیده می شود.

●دلفین ها هم مـی رقصند!

قبل از جفت گیری دلفین ها مرحله ای برای ابراز عشق در بین آنها وجود دارد. آنها ساعت ها همدیگر را دنبال کرده و به نوازش هم می پردازند به صورتی که شکم هایشان در تماس با هم می باشد در واقع می توان گفت که دلفین ها حیوانات بی بند و باری هستند آنها با هم جفت نمی شوند و در عوض هر دلفین در دفعات زیاد با یکی بعد از دیگری جفت گیری می کنند.
جفت گیری معمولاً در تابستان و یا پاییز صورت می گیرد و دوره آبستنی تقریباً حدود ۱۰ ماه می باشد.
بیضه ها به صورت کشیده و در محوطه شکمی قرار دارند. آلت تناسلی نر در جیب پوستی مخصوصی قرار دارد که در هنگام تحریک خارج می شوند.
توله ها از دم متولد می شوند و بلافاصله بعد از قطع بند ناف نوزاد باید برای اولین نفس کشیدن به سطح آب بیاید. توله های متولد شده نمی دانند چه کاری باید انجام دهند،اما مادران به توله های خود کمک کرده و آنها را به طرف سطح هل می دهند.
توله ها که بعد از تولد ۹۵cm طول دارند و می توانند شنا کنند به همراه مادر خود به هر جایی می روند و از شیر پرچرب مادر خود که ۱۰ برابر شیر یک گاو ارزش کالریک دارد می نوشند و در عرض ۱ هفته دو برابر می شوند. گاهی تا ۱ سال و ۶ ماه به توله خود شیر می دهد. توله ها زمانی که مادر شنا می کند شیر می خورند البته در این هنگام مادر آهسته حرکت می کند پستان های مادر ۱ جفت بوده و در ناحیه شکمی در نزدیکی مهبل در داخل جیب پوستی (pauch) قرار دارد. تنها در زمان شیردهی نوک پستان ها خارج می شود و مادر برای اینکه زمان شیردهی کوتاهتر شود به مخزن مخصوص ذخیره شیر خود فشار وارد می کند ، تا توله سریعتر برای تنفس به سطح آب باز گردد.

دلفین ها دیگر زمانی که توله ای به گله اضافه می شود به دقت از آن محافظت می کنند و زمانی که مادر توله به جستجوی غذا می رود دور بچه دیوار دفاعی تشکیل می دهند تا از گزند حمله کوسه ها در امان باشند حتی این حس فراتر رفته و سعی در نجات توله ها از تورهای ماهیگیری نیز می کنند.
سوراخ گوش دلفین ها به فاصله کمی در پشت چشمانشان قرار گرفته و این قسمت در پایین محل اتصال آرواره به جمجمه می باشد. گوش میانی دارای سه استخوانچه چکشی، سندانی و رکابی است. (در دوزیستان خزندگان، پرندگان ۱ عدد به نام کلوملا) دلفین ها فرکانس هایی حدود ۵ تا ۱۵۰ کیلوهرتز را تولید کرده و فرکانس های تا ۸۰ کیلوهرتر را می شنوند و در واقع قدرت شنوایی آنها ۴ برابر انسان است آنها با ایجاد اصوات و دریافت انعکاس آنها دقیقاً همه چیز را بررسی می کنند به این عمل Echo- location می گویند.
صدای آنها همانند وزوز کردن و گاهی غژغژ کردن در می باشد این صداها در حفره بینی در زیر سوراخ بینی و بخشی هم توسط جنجره تولید می شود و در حنجره ماهیچه های ظریفی برای کنترل امواج عبوری از آن وجود دارد.

Echo- locati حس فوق العاده قوی می باشد به طوری که دلفین ها به راحتی با چشم بسته فرق میان دو توپ را کمی اندازه آنها با هم فرق داشته باشد تشخیص می دهند و با استفاده از این حس قوی مکان دقیق ماهی ها را تعیین می کنند دلفین ها برای دریافت صدا از آرواره تحتانی خود استفاده می کنند و اعتقاد دانشمندان بر این است که آرواره تحتانی دلفین ها و نهنگهای دنداندار توخالی و شامل پوسته استخوانی بسیار نازک است در اطراف حفره ای پر از روغن قرار دارد که برای انتقال صوت مناسب است. بخش عقبی آرواره پایینی به گوش میانی خیلی نزدیک است.
وزن مغز دلفین ها تقریباً برابر وزن مغز انسان می باشد البته این تشابه به معنی هوش برابر با انسان نیست اما در این که دلفین ها حیوانات باهوشی هستند شکی وجود ندارد. دلفین ها از آموختن لذت می برند و برای آنها آموختن سرگرم کننده و جالب است.

●Propoising پریدن برای بازیگوشی

قرن هاست که انسان توسط مناظر سحرانگیز و بی نظیر دلفین های در حال پریدن و شنا کردن مجذوب گشته. به این پرش ها زمان شنا کردن Porpoising می گویند. دلفین ها به صرف شوخی و بازی به هوا می پرند و اغلب کشتی ها را تعقیب می کنند و ممکن است تا عمق m۷۰ هم به داخل آب شیرجه بزنند.
یکی از راه های تعیین سرعت دلفین ها اندازه گیری بلندی پرش آنهاست برای مثال: در پرش ۵/۵ متری سرعتی معادل k/h۳۶ را دارند. آنها برای افزایش سرعت نمی پرند آنها به قصد بازی و سرگرمی این کار را انجام می دهند. جامعه دلفین ها بسیار پیچیده است هر کدام از آنها نامی دارند و همدیگر را با نام های خود صدا می زنند. دلفین ها به هم احترام گذاشته و با هم تصمیم گیری می کنند. مانند هر حیوان اجتماعی دلفین ها نیز اختلافاتی پیدا می کنند و برای حل آن رو به روی هم با دهان های باز به نوبت جیغ می زنند و تصمیم می گیرند. این اختلافات به ندرت به درگیرهای فیزیکی ختم می شود.

●دلفین ها آب نمی نوشند!

پستانداران دریایی از جمله دلفین ها آب موردنیاز خود را از غذا و از رطوبت هوایی که تنفس می کنند بدست می آورند آنها کلیه های پر قدرتی برای خلاصی از نمکی که به طور اجتناب ناپذیر همراه غذا وارد بدنشان می شود دارند.

●دلفین ها هم می خوابند!

دلفین ها بطور گروهی و غوطه ور در زمان های کوتاه می خوابند بطوریکه در هر دفعه نیمی از مغز آنها خوابیده ، به عبارت دیگر نیمکره های مغز آنها به نوبت استراحت می کند.

●تعیین سن

والهای دندان دار مانند دلفین ها بر روی دندانهای شان حلقه های طولی درست شبیه حلقه های تنه درخت وجود دارد ، بطوریکه حلقه های جدید در جلوی حلقه های قدیمی می باشد. با برش طولی دندان و شمارش دندان سن دلفین ها را تعیین کرده از روی ظاهر حلقه ها به درجه کیفیت غذا و سلامتی وال ها در طول زندگی شان پی می برند.

تالیف و ترجمه مهندس هانیه همایونی

منابع :