آشنایی با اسب دریایی

حکیم مهر -  آشنایی با اسب دریایی  (Seahorse) (از جنس دم اسبیان Hippocampus)

نوع : ماهی

رژیم غذایی : گوشتخوار

متوسط طول عمر : حدود یک تا پنج سال

اندازه : 5/1 تا 35 سانتی متر

این گونه از ماهیان که در آبهای سطحی مناطق حاره و معتدل دنیا زندگی می‎کنند را باید منحصر به فرد دانست که این موضوع فقط به دلیل شکل خاص آنها نیست. این ماهیان با اینکه گوشتخوار هم هستند اصلاً دندان و معده ندارند و غذا بسرعت از دستگاه گوارش آنان عبور می‌کند و به همین سبب  باید تقریباً به طور مداوم غذا بخورند تا زنده بمانند!

یک نکته بسیار منحصر به فرد در مورد این ماهیان آن است که تک همسری را برخلاف سایر ماهیان ترجیح می‌دهند و عجیب‌تر آنکه جنس نر عهده‌دار نگهداری از تخم است! نرها کیسه‌ای دارند که ماده تخم را در آن می‌ریزد. جنس نر تا زمان از تخم درآمدن نوزادان آنها را در کیسه نگه می‌دارد و با خروج نوزاد از تخم آن را به درون آب رها می‌کند.

این ماهیان به دلیل شکل خاص خود شناگران ماهری نیستند و عمدتاً در امواج و طوفان‌های سهمگین دریا به راحتی از بین می‌روند و تلف می‌شوند. حرکت این ماهیان به جلو توسط باله زدن باله کوچک پشتی آنها است که در هر ثانیه تا 35 بار می‌تواند به لرزه درآید. باله‌های کوچکتر سینه‌ای هم نقش هدایت و فرمان را بعهده دارند.

این ماهیان معمولاً دم خود را به مرجان‌ها و گیاهان مختلف دریایی گیر می‌دهند و به این وسیله ثابت باقی می‌مانند و بعد با پوزه دراز خود پلانکتون‌ها و سخت‌پوستان کوچک داخل آب را مثل جارو به داخل دهان خود می‌کشند.

همانطور که قبلاً اشاره شد این جانوران تقریباً بطور دائم مشغول خوردن غذا هستند و در طول روز قادرند 3000 آرتمیا یا بیشتر را ببلعند!

جمعیت این جانوران به دلیل دست‎اندازی انسان به محیط زیست آنها بخصوص در مناطق ساحلی – با ساخت و ساز منازل – و آلودگی آبها و صید برای استفاده در طب سنتی – که در یک گزارش آمده سالانه 20 میلیون اسب دریایی صید می‎شود! - رو به کاهش است

انواع اسب دريايي

اسب دریایی یا اسب ماهی یک نوع ماهی از خانواده سوزن‌ماهیان (syngnathidae) است که در آبهای حاره‌ای و معتدل سرتاسر جهان یافت می‌شود. طول بدن اسبهای دریایی از ۱۶ میلی متر تا ۳۵ سانتی متر متغییر است. مشخصه ویژه این نوع ماهیها این است که آنها از جمله معدود ماهیانی هستند که در آنها جنس نر حامله می‌شود. طول مدت حاملگی در اسب دریایی بین ۲ تا ۳ هفته طول می‌کشد. تک همسر داری از جمله دیگر خصوصیات غیر عادی اسبهای دریایی می‌باشد^[۲]. این ماهی غیر معمول بلند قد دارای سری به شکل اسب است و به سمت بالا شنامی کند. بیشتر اوقات اسبهای آبی بدون حرکت باقی می‌مانند این حالت را به صورت گیر دادن دم چسبیده خود در لابه لای مرجانها و جلبکهای دریایی انجام می‌دهند و با همین حرکت در مقابل دشمنان ایجاد استتار می‌کنند. چشمها مستقل از سر به طرفین حرکت می‌کنند و به این وسیله دائماً مراقبت دشمنان بوده و همچنین غذای خود را جستجو می‌کنند. نوع ماده این حیوان تخمهای خود را در کیسه نوع نر می‌ریزد و در همانجا نوزادان از تخم بیرون می‌آیند که به شکل اسبهای آبی کوچک می‌باشند.

گونه‌ها

تقریباً ۳۵ گونه شناخته شده اسبهای دریایی وجود دارد که شامل گونه‌های زیر می‌باشد:

• H. abdominalis (اسب دریایی شکم دار) که در فاصله دور از سواحل نیوزلند و استرالیای جنوبی و شرقی یافت می‌شود.

• H. algiricus (اسب دریایی آفریقای غربی)

• H. angustus (اسب دریایی شکم باریک)

• H. barbouri (اسب دریاییBarbour یا اسب دریایی پوزه راه راه)

• H. bargibanti (اسب دریایی کوتوله) که در منطقه نیوکلدوینا دیده می‌شوند.

• H. borboniensis

• H. breviceps (اسب دریایی پوزه کوتاه) که در فاصله دور از ساحل استرالیای شرقی و جنوبی یافت می‌شود.

• H. camelopardalis (اسب دریایی زرافه‌ای)

• H. capensis (اسب دریایی Knysna)

• H. comes (اسب دریایی دم ببری) که در خاور دور یافت می‌شود.

• H. coronatus (اسب دریایی تاجدار)

• H. erectus (اسب دریایی خط دار) که در فاصله دور از ساحل شرقی آمریکا بین نووسکوشیا و اروگوئه دیده می‌شود.

• H. fisheri (اسب دریایی دله ماهی خوار)

• H. fuscus (اسب کوچک دریایی) که در اقانوس هند یافت می‌شود.

• H. guttulatus (اسب دریایی خالدار)

• H. hippocampus (اسب دریایی اروپایی) که در دریای مدیترانه و دریای آتلانتیک یافت می‌شود.

• H. histrix (اسب دریایی تیغ دار) که در اقیانوس هند، خلیج فارس، دریای سرخ و خاور شرق یافت می‌شود.

• H. ingens (اسب دریایی آرام) که در فاصله دور از ساحل اقیانوس آرام و آمریکای شمالی، جنوبی و مرکزی یافت می‌شود.

• H. jayakari (اسب دریایی جایاکار)

• H. kelloggi (اسب دریایی بزرگ)

• H. kuda (اسب دریایی خال خالی)

• H. lichtensteinii (اسب دریایی لیختن‌اشتاین)

• H. minotaur (اسب دریایی گردن کوتاه و کلفت)

• H. mohnikei (اسب دریایی ژاپنی)

• H. procerus (Hippocampus procerus)

• H. ridi (اسب دریایی برزیلی) که در سواحل کارائیب در صخره‌های مرجانی زندگی می‌کند.

• H. sindonis (اسب دریایی shiho)

• H. spinosissimus (اسب دریایی خارپشتی)

• H. subelongatus (اسب دریایی پوزه پلنگی یا اسب دریایی استرالیای غربی)

• H. trimaculatus (اسب دریایی سه خالدار)

• H. tubrculatus (اسب دریایی قلمبه)

• H. whitei (اسب دریایی سفید) که در فاصله دور از ساحل استرالیای شرقی یافت می‌شود.

• H. zebra (اسب دریایی راه راه)

• H. zosterae (اسب دریایی کوتوله) که در خلیج مکزیک و دریای کارائیب دیده می‌شود.

صید بی رویه در سالهای اخیر جمعیت اسبهای دریایی را به خطر انداخته‌است. اسبهای دریایی در گیاه‌شناسی دارویی سنتی چین مورد استفاده قرار می‌گیرند. در حدود ۲۰ میلیون اسب دریایی در طول یکسال صید و برای این هدف فروخته می‌شوند. خویشاوندان نزدیک اسبهای دریایی که همان اژده‌های دریایی هستند بدن بزرگ‌تر و اندام‌های ثانوی برگ مانندی دارند که آنها را قادر می‌سازد که خود را در میان علفهای دریایی یا بسترهای کتانخک پنهان سازند. اژدهای دریایی از ماهیهای لیسه‌ای و amphipodها مانند سخت پوستان میگو مانند کوچک بنام mysids (شپش‌های دریایی) تغذیه می‌کنند. آنها شکار خود را به طرف دهان کوچک خود می‌مکند. اکثر amphipadها از جلبک‌های قرمز که در سایه جنگل‌های کتابخک رشد می‌کنند تغذیه می‌کنند و این درست همان محلی است که اژدهاهای دریایی زندگی می‌کنند.