انجمن ماهیگیری اصفهان فیشینگ

نسخه‌ی کامل: اشنایی با ماهي سونگ يا بچ
شما در حال مشاهده‌ی نسخه‌ی متنی این صفحه می‌باشید. مشاهده‌ی نسخه‌ی کامل با قالب بندی مناسب.
[rtl]اشنایی با ماهي سونگ يا بچ[/rtl]

[rtl] [/rtl]
[تصویر:  Untitled-15%204.jpg]

[rtl] نامهاي علمي و عمومي:[/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl]نام علمي اين ماهي Barbus Esocinus مي باشد و يكي از گونه هاي خانواده بزرگ كپور ماهيان Cyprinidae است. اين ماهي را در زبان انگليسي به نامهاي  Pike like-carp به معني اردك ماهي كپور مانند يا Pike Barb به معني اردك ماهي سبيل دار و Mangar مي شناسند. نامهايي كه در ايران بر روي اين ماهي نهاده اند عبارتند از: سونگ، بچ (در شمال خوزستان و لرستان)، عنزه يا عنزاه، ناربچ يا عنزه بچ (البته در اهواز و جنوب خوزستان و نميدانيم به چه معني است)، بل زرد و بيز. [/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl]در عراق بيشتر به اين ماهي بيز (bizz) گفته مي شود اما به آن آزاد ماهي دجله و فرات نيز مي گويند.[/rtl]

[rtl] [تصویر:  soong01.gif] [/rtl]

[rtl] مشخصات كليدي:[/rtl]

[rtl] [/rtl]
[تصویر:  Untitled-24%203.jpg]

[rtl]اين گونه بواسطه داشتن دو جفت سبيلك، اندازه بزرگ و بدن كشيده، سر مخروطي شكل و فشرده شده، وجود يك خار دندانه دار در باله پشتي، تعداد زياد پولكها در خط آشكار طرفين ماهي (63-78)، لب هاي متعادل و فاقد خالهاي بزرگ در جناحين ماهي مشخص مي شود.[/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl] ريخت شناسي:[/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl]محل اتصال سر به تنه، شيب تندي دارد. دهانش بزرگ و تقريبأ افقي است و در نگاه اول ما را به ياد اردك ماهي مي اندازد. لبها تا پشت حاشيه زير چشم كشيده شده است. لبها لاغر تا متعادل هستند و سبيلكها لاغر تا خيلي لاغر مي باشند. سبيلكهاي جلويي تا سوراخ بيني نمي رسند و سبيلكهاي عقبي از چشم ماهي هم عبور نمي كنند. آخرين شعاع باله پشتي با تراكم كم دندانه، بسيار قدرتمند است. باله پشتي داراي 12 شعاع، باله مخرجي داراي 8 شعاع، باله سينه اي 18-16 شعاع و باله شكمي 8 شعاع دارد. پولكها بطور منظم چيده شده اند. كوچكترين شان از جلوي گردن تا باله سينه اي مي باشد. در كنار شكم ماهي پولكهايي وجود دارد. پولكها داراي كانون مركزي، بيشمار شعاع ظريف و حاشيه موجدار يا ساده مي باشند. مجموع پره هاي آبشش ماهي 12-8 مي باشد. دندانهاي حلقي اين ماهي داراي فرمول 5،3،2-2،3،5 مي باشد. مجموعأ 48 مهره دارند. سوراخ بيني باريك و كشيده است و نزديك چشمها مي باشد.[/rtl]

[rtl] [تصویر:  soong02.jpg] [/rtl]

[rtl] رنگ آميزي:[/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl]در پشت شاهد خالهاي سياه در زمينه سبز زيتوني مي باشيم. خالها به سوي باله پشتي كشيده شده اند. ممكن است خالها ضعيف يا حتي فاقد خال باشند اما اين موارد به ندرت مشاهده مي شود. رنگ كلي باله هاي مخرجي و نزديك دم قرمز تيره است. رنگ پهلو ها و شكم نقره اي روشن مي باشد. چشم ها زرد فام است. باله هاي ماهيان جوان زرد كمرنگ تا زرد گوگردي است.[/rtl]

[rtl] [تصویر:  soong03.jpg][/rtl]

[rtl] اندازه:[/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl]اين ماهي به دفعات با وزن بيش از 130 كيلوگرم در كشورهاي ايران، عراق و سوريه مشاهده و صيد شده است. معمولأ تروفه هاي بالاي 100 كيلوگرم بيش از 2 متر طول دارند. در ايران تروفه هاي تا 80 كيلوگرم به كررات گزارش شده است ولي يكي دو مورد تا اندازه 150 كيلوگرم با طولي معادل 210 سانتيمتر در رودخانه دز نيز گزارش شده است. اما به طور كل اين ماهي به طول 250 سانتيمتر و وزني بيش از 140 كيلوگرم نيز مي رسد.[/rtl]

[rtl] [تصویر:  soong04.jpg] [/rtl]

[rtl] زيستگاه:[/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl]اين ماهي در خارج از كشور در حوضه هاي آبريز رودخانه هاي دجله و فرات در كشورهاي عراق، سوريه و تركيه يافت مي شود. در ايران در حوضه هاي آبريز شمال خليج فارس، دشت خوزستان و استانهاي كرمانشاه، لرستان و كردستان يافت مي شوند. از جمله رودخانه هايي كه تروفه هاي بزرگ در آنها مشاهده شده است مي توان به رودخانه سيمره، دز و گاماسياب اشاره نمود.[/rtl]

[rtl] [تصویر:  soong05.jpg] [/rtl]

[rtl] تغذيه:[/rtl]

[rtl] [/rtl]

[rtl]آنها معمولأ همه چيز خوار هستند ولي پس از سن بلوغ بيشتر گوشتخوار مي شوند و از ماهيان كوچكتر و جوجه پرندگان تغذيه مي كنند. صيادان محلي براي صيد اين ماهي عظيم الجثه از جگر گوسفند نيز استفاده مي نمايند. خمير نان نيز يكي از طعمه هاي طبيعي اين ماهي است. طعمه هاي مصنوعي نيز از جمله قاشقكها براي صيد آنها مورد استفاده قرار مي گيرد.[/rtl]
[تصویر:  Untitled-17%203.jpg]


[rtl]
در بين مردم استان كرمانشاه با نام سونگ شناخته مي‌شود و ساليان متوالي است كه سونگ در سفرة صيد صيادان و در سبد مصرفي خانوارهاي شهري و روستايي استان حرف اول را از لحاظ ترجيح و ذائقه مصرف مي‌زند.
[/rtl]
شناسايي و حفظ ذخاير ژنتيكي آبزيان با اهميت اقتصادي و اكولوژيكي به دليل مخاطرات طبيعي و دستكاري‌هاي انساني از قبيل برداشت و پمپاژ غيرمجاز آب رودخانه، برداشت شن و ماسه از رودخانه، ورود پساب حاصل از كشاورزي و كارخانجات صنعتي در رودخانه، وجود سيلاب‌ها و گل آلودگي آب به دليل تخريب مراتع و فرسايش شديد  رويشگاههاي گياهي در حوضه‌هاي آبخيز بالا دست، صيد بي‌رويه و استفاده از وسايل و ادوات غيرمتداول صيد و… قهقراي مضاعفي را بر زيستگاه و رودخانه‌هاي محل زيست اين ماهي ارزشمند تحميل مي‌نمايند.

ماهيان هر منطقه نماينده شرايط اكولوژيكي محيط آن ناحيه مي‌باشند. ماهيان بومي داراي ارزش‌هاي متعددي مي‌باشند. اين ماهيان جزئي از ذخاير ژنيتكي و بانك ژني مجموعة‌حيات يك ناحيه محسوب مي‌شوند. كه از آنها در تحقيقات ژنيتكي، اصلاح نژاد و بيولوژيكي در آينده استفاده مي‌گردد.

برخي از ماهيان از لحاظ اقتصادي داراي اهميت زيادي هستند كه با شناخت بيشتر و بهتر اين ماهيان مي‌توان در زمينه بيوتكنيك تكثير و پرورش مصنوعي از آنها بهره گرفت.

ماهيان آب‌هاي طبيعي در معرض تهديد و مخاطرات زيست محيطي بوده و ذخاير برخي به مرور زمان در حال كاهش است.

در سال‌هاي اخير ذخاير ماهيان بزرگ در رودخانه‌ها در اثر آلودگي، توسعه شهرنشيني و صنعت دچار آسيب شديدي شده‌است. (ولي الهي و همكاران 1374)

ماهيان بومي از نظر زيباشناسي، آموزشي و از ديدگاه ارتباط شبكه‌هاي حيات و تنوع زيستي در هر ناحيه داراي اهميت مي‌باشند.

ماهي باربوس در فون قنات نيز ديده نمي‌شود كه اين امر دال بر عدم توانايي و سازگاري آن در زيستگاه‌هاي منزوي و مجزا است خصوصيتي كه لازمة حيات و بقاء در حوزه‌هاي خشك داخلي است، در عين حال Capoeta damasinus در زيستگاه نهر و قنات‌هاي بزرگ به فراواني يافت مي‌شود.

در نتيجه در اين زيستگاهها جنس Capoeta جاي جنس باربوس را مي‌گيرد و در حوضة آبي جنوب شرقي كشور جنس Cyprinion جايگزين جنس Barbus مي‌شود. (Armantrout- 1980)

باربوس ماهيان بزرگ در رودخانه‌هاي بزرگ و عميق يافت مي‌شوند و داراي زيستگاههاي خاص خود هستند.

Barbus esocinus, Barbus Luteus  از ماهياني هستند كه زيستگاه چشمه را انتخاب مي‌كنند. شايد به همين علت در اروپا B.esocinus به آزاد ماهي دجله (Tigris salmon) معروف است. درحالي كه Barbus Lacerta بيشتر در زيستگاه نهر، قنات و رودهاي فصلي يافت مي‌شود. (والهي 1377)

مخاطرات زيستگاه هاي طبيعي ماهي  سونگ

در اثر آلودگي حاصل از توسعه شهرنشيني و صنعت ذخاير اين ماهيان دچار آسيب شديدي شده‌است، در برخي ايام سال سيلابهاي طغياني و شديد اثرات مرگ باري بر روي جمعيت ماهيان بومي دارد در اين زمان تنها گونه‌هايي زنده مي‌مانند كه بتوانند اين شرايط را تحمل نمايند.

تخم‌ريزي در بسياري از گونه‌هاي ماهيان معمولاً در بهار صورت مي‌گيرد زماني كه بي‌نظمي‌هاي جريان آب زياد بوده و تخم ماهيان ممكن است شسته و بوسيله و گل‌ولاي پوشيده شده و يا در معرض شرايط سخت خشكي يا با درجه حرارت‌هاي بالا و كشنده آب قرار گيرد.

هر چند وقت يكبار در فصول بارندگي رودخانه گاماسياب و ادامه مسير آن تا كرخه بشدت گل آلود و طغياني مي‌گردد بطوريكه رنگ آب كاملاً تغيير كرده و خاكي رنگ مي‌شود.

افزايش رواناب سطحي سبب فرسايش بيشتر و نابودي زيستگاه‌هاي ماهيان نهرها و رودخانه‌ها و شسته شدن و نابودي فون و فلوري كه زندگي ماهي بدان وابسته است مي‌گردد.

در اين مكان‌ها كدورت و گل‌آلودگي آب مستقيماً حيات ماهيان را تهديد مي‌كند و از فراواني و تنوع گونه‌اي آنها مي‌كاهد.

تحت چنين شرايطي برخي ماهيان قادر به تنفس، يافتن غذا، تخم‌ريزي و بروز رفتارهاي توليدمثلي نيستند.

علاوه بر عوامل طبيعي با دست اندازي انسان به طبيعت از طريق توسعه شهرنشيني و صنايع مختلف عوامل مخربي بر طبيعت تحميل مي‌گردد.

 ماهي سونگ بعنوانبزرگترين ماهي استخواني دنيابزرگترين باربوس ماهي عظيم الجثه مناطق غربي كشور با حداكثر طول 2000 ميلي‌متر و وزن 140000 گرم Barbus esocinus نيز مي‌باشد.

اين ماهي از ماهيان بزرگ جثه حوزة بين‌النهرين (رودهاي مرزي در استان خوزستان و كرمانشاه) مي‌باشد. نام علمي اين ماهي Barbus esocinus (Robins.C.Rand et al-1991) نام جديد ماهي و Barbus rajunarum نام قديمي ماهي است. اين ماهي كوچگر داخل رودخانه‌اي (Potamodromus) متعلق به خانوادة Cyprinidae و جنس Barbus مي‌باشد.

ماهي سونگ از ماهيان شناورزي عمقي آب شيرين مناطق گرمسيري مي‌باشد.

حوزة پراكنش و جايگاه اختصاصي زيست ماهي حوزة بين‌النهرين (دجله – فرات) مي‌باشد.

طي چند سال اخير ماهي Barbus esocinus در سفرة صيد صيادان از مقبوليت ويژه‌اي برخوردار گرديده‌است. صيادان در فصول صيادي جهت صيد اين ماهي تلاش صيادي فراواني مي‌نمايند و در بازارها فروش و عرضه ماهي نيز به دليل قيمت مناسب و كيفيت بالاي گوشت از بازارپسندي فوق‌العادي برخوردار گرديده‌است.

ماهي سونگ با نام محلي بيس در بازار فروش ماهي شهر بغداد يكي از پرفروش‌ترين ماهيان بومي منطقه به حساب مي‌آيد.

در آب‌هاي حوزة داخلي ايران هنوز مطالعات اساسي و پايه‌اي در رابطه با اين ماهي صورت نگرفته، متخصصين و بيولوژيست‌هاي كشورهاي عراق، تركيه و سوريه به منظور آشنايي يا بيولوژي ماهي سونگ و ارزيابي ذخاير آن تحقيقات پراكنده‌اي انجام داده‌اند.

هنوز نام ماهي سونگ و در ليست قرمز ماهيان ثبت نگرديده‌است ولي با وجود صيد بي‌رويه و خطرات زيست محيطي اين امر دور از انتظار نيست و فرزندان ما در آينده اي نه چندان دور اين ماهي را زياد رويت نخواهند كرد..




[تصویر:  Untitled-17%202.jpg]

[rtl] [/rtl]
متشکرم